ไตรสิกขา : พุทธปรัชญาเถรวาทเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตในสังคมเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์
คำสำคัญ:
ไตรสิกขา, พุทธปรัชญาเถรวาท, คุณภาพชีวิต, ปัญญาประดิษฐ์บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักไตรสิกขาตามแนวพุทธปรัชญาเถรวาท วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างไตรสิกขากับปัญหาคุณภาพชีวิตในสังคมยุคปัญญาประดิษฐ์ และเสนอแนวทางการประยุกต์ใช้ไตรสิกขาเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างสมดุลและยั่งยืนในยุคดิจิทัล ผลการศึกษาพบว่า การเข้ามามีบทบาทของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในทุกมิติของชีวิต แม้จะเพิ่มความสะดวกและประสิทธิภาพ แต่ก็ก่อให้เกิดความเร่งรีบ ความห่างเหินจากตนเอง และความอ่อนแอของความสัมพันธ์ทางสังคม ไตรสิกขาในฐานะกระบวนการฝึกตนด้านพฤติกรรม จิตใจ และปัญญา สามารถเป็นแนวทางสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตในโลกดิจิทัล โดยศีลช่วยกำกับพฤติกรรม สมาธิช่วยพัฒนาสติและการรู้เท่าทันตนเอง และปัญญาช่วยให้เข้าใจธรรมชาติของชีวิตอย่างมีคุณค่า บทความสรุปว่า ไตรสิกขาไม่เพียงเป็นหลักการพัฒนาตนตามพุทธปรัชญาเถรวาทเท่านั้น แต่ยังเป็นกรอบคิดที่เอื้อต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่สมดุล มีความสุข และยั่งยืนในสังคมยุค AI
References
กัญญภัค แมกกี้. (2561). ปัญญาในพุทธปรัชญาเถรวาท, มกราคม ? มิถุนายน 2561 (Vol. 23 No. 1).
กรมสุขภาพจิต. (2565). ทำอย่างไรให้ คุณภาพชีวิตดี, หมอชาวบ้าน ปีที่ 43 ฉบับที่ 513 เดือนมกราคม 2565สืบค้นเมื่อวันที่ 18 กันยายน 2568 จาก www. https://dmh.go.th/news/view.asp?id=2486.
จิตรกานต์ เนื่องจำนงค์. (2564). เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์กับอนาคตของมนุษย์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์วิทยพัฒน์.ธวัชชัย หาญพิพัฒน์. (2562). ผลกระทบของเทคโนโลยีต่อคุณภาพชีวิตในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ปัญญาชน.
ป.อ. ปยุตฺโต (พระพรหมคุณาภรณ์). (2542). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ประเวศ วะสี. (2542). แนวคิดว่าด้วยการพัฒนา. กรุงเทพฯ: สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). การพัฒนาคุณภาพชีวิตตามแนวพุทธธรรม. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2561). พุทธธรรม (ฉบับปรับขยาย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วิชัย ศรีสวัสดิ์. (2554). การพัฒนาคุณภาพชีวิต. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สรวิชญ์ วงษ์สะอาด. (2561). พุทธปรัชญาเถรวาทกับหลักความจริง, มกราคม ? มิถุนายน 2561 (Vol. 2 No. 1).
สมภาร พรมทา. (2560). พุทธปรัชญากับการดำเนินชีวิตในสังคมยุคใหม่. เชียงใหม่: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สฤณี อาชวานันทกุล. (2563). AI กับความเป็นธรรมในสังคม. กรุงเทพฯ: โครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw).
Russell, S., & Norvig, P. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th ed.). Pearson. p. 1.
